Фотография: Проект ПРООН

Сугат тутуму жана айыл чарбаны суу менен жабдуу боюнча Бүткүлроссиялык ИИИ адистери Ош облусунун пилоттук талааларында  ирригациялык ыңгайлуу тутумдарды аныктоо боюнча текшерүү  жүргүзүп жатышат. 

Айыл чарбасы адамдын ден соолугу жана жашоо-тиричилиги менен кошо эле   айлана-чөйрөгө да таасир эте турган ресурс сыйымдуу өндүрүш экендиги белгилүү. Ошондой эле ал Ош облусунун жана жалпысынан Кыргызстандын экономикасынын негизи болуп саналат. Борбордук Азия аймагында дыйканчылыкты сугатсыз  элестетүү мүмкүн эмес.  Кыргызстан жакшы өнүккөн ирригациялык  тармакка ээ жана өлкөнүн айыл чарба жеринин ирригациялык инфраструктура өнүккөн дээрлик бардык аянты  көп жылдардан бери “классикалык” үстүртөн ыкма менен сугарылып келе жатат. Бул болсо жерди дегредациялоочу процессти күчөтпөй койбойт жана сугат суунун  бир топ бөлүгүн жоготууга (фильтрациялануу жана буулануу) алып келет, анын ичинде жер кыртышынын ашыкча нымдануусунан жана сугаруу мөөнөтүн өсүмдүктү  нымдуулук менен  камсыз кылуунун талаптарына ылайык жөнгө салуунун жоктугунан  суу-аба режиминин бузулгандыгына байланыштуу айыл чарба өсүмдүктөрүнүн түшүмүнүн азайышына алып келет. 

БУУнун Өнүгүү Программасынын эл аралык эксперти Хаштыров Ибрагим белгилегендей, мындай тенденция жерди иштетүү өндүрүшүндө негизги каражат болгон кыртыштын гидрологиялык режиминин бузулушунун жана арыкташынын натыйжасында Кыргызстанда азык-түлүк коопсуздук көйгөйүн белгилүү бир перспективада  ырбатып жибериши мүмкүн.  И.Хаштыровдун пикири боюнча, ар бир конкреттүү талаанын шарттарын эске алуу менен тамчылатып жана жаадырып сугарууга негизделген  заманбап ирригациялык техниканы жана кылдат технологияны түздөн-түз жайылтуу аркылуу жогоруда белгиленген маселелердин чечилишине олуттуу салым кошо алат. Ошондой эле, өлкөнүн жылдан жылга кунары учуп бараткан суу ресурстарын рационалдуу пайдаланууга жана кайра бөлүштүрүүгө өбөлгө түзөт жана айыл чарба өсүмдүктөрүн активдүү сугаруу мезгилинде суунун жетишсиздигинен улам фермерлердин ортосунда  чыр-чатактардын келип чыгышын төмөндөтөт. 

“Ош облусунун интеграциялуу өнүгүүсү” долбоорунун алкагында ПРООНдун Кыргызстандагы өкүлчүлүгү тарабынан жогоруда көрсөтүлгөн маселелердин чечилүүсүнө активдүү аракеттер көрүлүп келет. Азыркы учурда  россиялык ирригациялык алдыңкы илимий мекемелердин - Бүткүлроссиялык айыл чарбасын суу менен жабдуу жана сугат тутумдары боюнча ИИИ - адистерин тартуу менен сугат тармагында заманбап чечимдерди апробациялоо үчүн пилоттук тилкелер тандалып алынды. Ошентип, өткөң жуманын ичинде жогоруда аталган мекеменин окумуштуулары: Турапин С.С. жана Мищенко Н.А. пилоттук талаалардын шарттарын жеринде баалоо жана ар бир пилоттук талаанын конкреттүү шарттарын эске алуу менен ыңгайлуу ирригациялык тутумдарды аныктоо боюнча долбоор алдындагы изилдөөлөрдү жүргүзүп жатышат. 

Бул демилгелерди жүзөгө ашыруу Кыргызстандагы көйгөйлүү маселелердин чечилишине: суу ресурстарын өлкөнүн ичинде жана транс чек ара контексинде  сарамжалдуу пайдаланууга; системасыз сугаруунун натыйжасы болгон жер кыртышынын дегредация процессин токтотууга жана жоюуга; жер пайдалануучуларды жамааттарга баш коштуруу менен унификацияланган илимий   негизделген  агротехнологияны жайылтуу аркылуу  айыл чарба жеринин өндүрүмдүүлүгүн жогорулатууга; түшүмдүүлүккө; сугат жерлерин кыртыштын нымдуулук-физикалык өзгөчөлүктөрүн жана ар бир айыл чарба өсүмдүгүнүн нымдуулукка болгон талабын эске алуу менен сууну сарамжалдуу пайдалануудан улам кеңейтүүгө; пайдаланылбай турган жантайыш жерлерди өздөштүрүү, анын ичинде жаратылыш катаклизмине дуушар болгон жерлерге сууну насос менен жеткирүүгө; айылдык жамааттардын көпчүлүгүн  айыл чарба өндүрүшүнө тартуунун жана жерди иштетүүнүн  рентабелдүүлүгүн жакшыртуунун эсебинен жашоо-тиричилик деңгээлин жогорулатууга; айыл чарба өсүмдүктөрүн активдүү сугаруу мезгилинде суунун жетишсиздигинен улам фермерлердин ортосунда  чыр-чатактардын келип чыгышын азайтууга өбөлгө түзөт. 

Slide
Slide
Slide

БУУӨП БУУӨП Дүйнөдө